Ajurweda stosuje do diagnozy medycznej 8 klasycznych, klinicznych sposobów. Lekarz ajurwedyjski potrafi bardzo dokładnie określić stan pacjenta na podstawie analizy wielu elementów (barometrów klinicznych) np. pulsu, moczu, kału, oczu, języka, warg, paznokci, diety i stylu życia pacjenta, a także głosu, sposobu mowy, chodu. W ten sposób przeprowadza ogólne badanie fizyczne całego ciała. Stwierdza, gdzie zaszła nierównowaga, a także czy danej energii jest za dużo czy za mało w stosunku do energii urodzeniowej. Lekarz zna oznaki zaostrzenia bądź osłabienia vata, pitta czy kapha. Po ocenie klinicznej zadaje on również pytania potwierdzające i dookreślające, stawiając ostateczną diagnozę. Wielokrotnie poprzez taki sposób diagnozy można dotrzeć dużo głębiej niż przy pomocy medycyny zachodniej tzw. klasycznej.

Diagnoza energetycznej konstytucji organizmu czyli określenie przewodniej Dosha (vata, pitta, kapha), odbywa się także przy pomocy badania pulsu, jak też poprzez przeprowadzenie szczegółowego wywiadu z pacjentem. Wywiad obejmuje wiele pytań mniej i bardziej szczegółowych, dotyczących zarówno konstrukcji fizycznej, jak i psychicznej pacjenta, jego stylu życia, upodobań i przyzwyczajeń, aktualnej sytuacji życiowej i zdrowotnej, jak też dolegliwości i chorób, które miały miejsce w przeszłości. Na tej podstawie, jak też na bazie szczegółowego testu, który pacjent wypełnia sam bądź przy wsparciu osoby przeprowadzającej analizę, można postawić diagnozę określającą dominującą Dosha. Znając ją oraz będąc świadomym obecnej sytuacji życiowej pacjenta, ustala się najbardziej optymalną dietę, a także proponuje się pewne działania, mające na celu przywrócenie równowagi energetycznej organizmu
w najbardziej efektywny sposób. Należą do nich: zmiana/przestrzeganie odpowiedniej diety, praktykowanie właściwych ćwiczeń fizycznych i mentalnych, powstrzymywanie się od pewnych zachowań i reakcji emocjonalnych, stosowanie określonych zabiegów prewencyjnych itp. Właściwy, prewencyjny tryb życia obejmuje znajomość jedynej w swym rodzaju konstytucji osobniczej i tego, jak utrzymywać jej równowagę zgodnie z jej uwarunkowaniami, w obliczu wszystkich wewnętrznych i zewnętrznych wyzwań.

Dla każdego typu zalecana jest więc inna dieta, inny typ aktywności fizycznej, styl życia a także zróżnicowane terapie prewencyjne. Na przykład czynnikami powodującymi zaburzenia dla typu vata są między innymi niedobór snu i relaksu, pożywiania, wzmożony wysiłek fizyczny i wstrząsy psychiczne a także zimno, przejawiające się w zimnych pokarmach, ale też klimacie. Odwrotnie jest dla typu kapha, gdy nadmiar pożywienia, snu i brak ruchu prowadzą do zaburzeń w ciele. Natomiast dla typu pitta niekorzystne jest wszystko to, co wytwarza nadmiar ciepła w organizmie: nadmiar słońca, pożywienia o naturze rozgrzewającej, silne emocje typu strach czy rozwiązłość itd. W diecie zaś nie chodzi tylko o rodzaj produktu, ale także o jego naturę (chłodną, ciepłą itp.) i smak (słodki, ostry itp.). Każdy produkt ma naturę: zimną, chłodną, neutralną, ciepłą lub gorącą. Każdy
z nich przynależy do jednego z żywiołów. Jest także pięć smaków: kwaśny, gorzki, słodki, ostry i słony (niektórzy mówią o 6 smakach, dodając do nich również smak określany "cierpkim").